Eskişehir Asfalt Kesme

Asfalt kesme, bitümlü kaplamanın belirlenen hat boyunca elmas testereyle, kenarı dik ve düz kalacak şekilde ayrılması işidir. Eskişehir'de bu iş çoğunlukla altyapı kazısı öncesinde çıkar: doğalgaz, içme suyu, kanalizasyon, elektrik veya fiber hattı geçecek güzergâhın sınırı, kazı başlamadan testereyle açılır. İkinci sık kalem, bozulmuş yamaların sınırının düzeltilmesidir.

Aşağıda işin nasıl yapıldığı anlatılıyor: hangi makine ve disk kullanılıyor, hangi kesit aralığında çalışılıyor, su ve toz nasıl yönetiliyor, gömülü bir hatta rastlanınca ne yapılıyor, kesilen parça nasıl tahliye ediliyor.

Asfalt kesimi, beton kesiminden hangi noktalarda ayrılır

İki iş de elmas testereyle yapılır ama malzeme davranışı zıttır. Sertleşmiş beton sert ve aşındırıcılığı düşük bir malzemedir; asfalt ise yumuşak fakat son derece aşındırıcıdır. Bitüm bağlayıcı kesim sırasında ısınıp yumuşadıkça agrega taneleri serbest kalır ve diskin segment matrisini hızla yer.

Farkın pratik karşılığı şudur:

• Bağ sertliği ters çalışır. Asfalt gibi aşındırıcı ve yumuşak malzemede sert matrisli, elması uzun süre tutan segment gerekir. Sertleşmiş betonda ise tersi, daha yumuşak matrisli disk tercih edilir.
• Segment geometrisi farklıdır. Asfalt disklerinde segment daha yüksek, elmas tanesi daha iri ve segment altında gövdeyi çamurun aşındırmasından koruyan koruma dişleri bulunur.
• Kesim yüzeyinin işlevi farklıdır. Beton kesiminde amaç genelde bir parçayı sökmektir; asfalt kesiminde kesilen dik yüzey, sonradan serilecek sıcak karışımın yapışacağı derz yüzeyidir. Yüzeyin dikliği ve temizliği yamanın ömrünü belirler.
• Katman yapısı farklıdır. Asfalt tek gövde değildir: aşınma tabakası, binder, bitümlü temel ve altında granüler temel bulunur. Kesim derinliği bu katmanlara göre seçilir.

Aynı sahada hem asfalt hem alttaki beton döşeme kesilecekse tek diskle devam edilmez; disk değiştirilir. Bu ayrım atlanırsa ya disk boşa harcanır ya da kesim yüzeyi tırtıklı çıkar.

Sahaya çıkmadan önce: hat, derinlik ve altyapı kontrolü

En pahalı hata, kesim hattının altındaki gömülü bir hattı bilmemektir. Şehir içinde asfaltın 25-60 cm altında doğalgaz, içme suyu, telekom veya elektrik hattı geçebilir; eski yama izleri güzergâhı çoğu zaman yüzeyden ele verir. Kesime başlamadan şu adımlar yürütülür:

1. İşveren veya ilgili kurumdan altyapı krokisi istenir; kroki yoksa yüzeydeki kapak, mazgal, vana ve eski yama izleri üzerinden güzergâh okunur.
2. Kaplama kalınlığı için hat üzerinde karot alınır veya mevcut bir kırım noktasından katman kalınlığı ölçülür. Şehir içi cadde kesitleri çoğunlukla 6-15 cm bitümlü kalınlık verir; ağır trafikli aks ve sanayi girişlerinde bu değer daha yukarı çıkabilir.
3. Kesim derinliği, bitümlü tabakayı geçip granüler temelde 1-2 cm kalacak şekilde ayarlanır. Amaç, sökme sırasında kenarın kopmadan ayrılmasıdır; gereksiz derinlik hem disk hem zaman kaybıdır.
4. Hat kırma boyayla işaretlenir. Yama sınırı düzeltmesinde bozuk alan bir dikdörtgen içine alınır, kenarlar trafik yönüne dik ve paralel çekilir.
5. Otopark tabliyesi, üst geçit veya bodrum üstü kaplama gibi taşıyıcı bir döşemenin üzerinde çalışılıyorsa kesim derinliği kilitlenir; altta su yalıtım membranı ve döşeme donatısı olduğu için bitümlü tabaka geçildiği anda durulur. Derinlik kararı bu sahalarda işverenin statik ve yalıtım detayıyla birlikte alınır.

Makine, disk ve kesit aralığı

Yürür tip zemin testeresi

Yol ve otopark asfaltında ana makine, elle itilen veya kendinden yürüyüşlü zemin kesme testeresidir. Disk çapına göre 350 mm diskle yaklaşık 12 cm, 450 mm diskle 16 cm, 500-600 mm diskle 18-25 cm bandında derinlik alınır. Makinenin ağırlığı ve dingil düzeni önemlidir; hafif makine kesim hattında sapar, yama derzinde dalgalı kenar bırakır.

Derin kesitler ve dar alanlar

Kalın bitümlü temel veya alttaki eski beton kaplamayla birlikte 25 cm üzerine çıkan kesitlerde iki aşamalı çalışılır: önce zemin testeresiyle üst tabaka, ardından daha büyük çaplı ekipmanla alt kesit alınır. Rögar kenarı, bordür dibi ve duvara dayalı köşe gibi zemin testeresinin ulaşamadığı noktalarda halka testere devreye girer.

Motor tipi ve ortam

Açık yolda benzinli veya dizel makine kullanılır. Kapalı otopark ve bodrum girişi gibi havalandırması zayıf yerlerde içten yanmalı makine çalıştırılmaz; egzoz gazı birikimi riski nedeniyle elektrikli ya da hidrolik güç ünitesiyle beslenen ekipmana geçilir.

Su, toz ve çamur kontrolü

Asfalt kesiminde su iki iş yapar: diski soğutur ve agregadan çıkan kristal silika tozunu bastırır. Sıcak yaz günlerinde yüzey ısındıkça bitüm yumuşar, segment aralarını sıvar ve diskin kesme kabiliyetini düşürür; bu durumda su debisi artırılır, ilerleme hızı düşürülür ve kesim mümkünse sabahın erken saatlerine alınır. Soğuk havada kaplama sertleştiği için kesim daha temiz ilerler.

Kesimden çıkan çamurun yönetimi işin ayrılmaz parçasıdır. Slurry adı verilen bu karışım, yağmur suyu mazgalına akarsa hatta çöker ve tıkanmaya yol açar. Sahada uygulanan yöntem:

• Kesim hattı boyunca mazgal ve rögar kapakları örtülür, gerekirse kum torbasıyla set çekilir.
• Çamur ıslak vakumla toplanır veya bir noktada biriktirilip katılaştıktan sonra kürekle alınır.
• Kesim biten hat basınçlı suyla yıkanır; yama yapılacaksa dik yüzeyin ve taban temelin çamurdan arındırılması zorunludur, çünkü çamurlu yüzeye sürülen bitüm emülsiyonu tutmaz.

Suyun kullanılamadığı yerlerde toz emiş üniteli kuru kesim yapılır ve ekip toz maskesiyle çalışır. Kuru kesim disk ömrünü kısalttığı için yalnızca gerektiğinde tercih edilir.

Donatı, boru ve gömülü sürprizle karşılaşınca

Asfaltın kendi içinde donatı yoktur; sorun genellikle altındaki katmandan gelir. Kesim ilerlerken şu üç durumla karşılaşılabilir:

• Altta eski beton kaplama ve hasır çelik. Cadde birçok kez üstüne asfalt serilerek yenilenmişse, bitümlü tabakanın altından beton plak çıkar. Asfalt diski çeliğe girdiğinde kesim hızı belirgin düşer, kıvılcım ve ısınma başlar. Doğru hamle diski zorlamak değil, durup beton-donatı kesimine uygun diske geçmektir.
• Gömülü boru veya kablo kanalı. Beklenmedik bir hat işareti (renkli ikaz bandı, kum yatak, farklı dolgu rengi) görüldüğü anda kesim durdurulur, kalan bölüm elle veya kazısız yöntemle açılır. Testereyle üzerine gidilmez.
• Ray, çelik profil veya eski demir kapak çerçevesi. Bu tür gömülü metal parçalar kesim hattından çıkarsa hat kaydırılır ya da parça ayrı ekipmanla alınır.

Karşılaşılan durum kayıt altına alınır ve işverene bildirilir; kesim planındaki değişiklik sözlü bırakılmaz.

Kesim sonrası: parça tahliyesi ve yama sınırının hazırlanması

Kanal hattı gibi uzun güzergâhlarda iki paralel hat kesildikten sonra aradaki şerit, ekskavatör kepçesi veya hidrolik kırıcı ile sökülür. Kesim hattı burada çatlak durdurucu görevi görür: kırıcı darbesiyle oluşan çatlaklar kesilmiş yüzeyde durur, sağlam kaplamaya geçemez. Kesim yapılmadan doğrudan kırıcıyla girilen sahalarda kenar düzensiz kopar, kazı alanı planlanandan geniş çıkar; geri dolgu, sıkıştırma ve yama miktarı da o oranda büyür.

Yama sınırı düzeltmesinde dikdörtgen içine alınan alan, elle sökülebilecek boyutta bloklara bölünecek şekilde ara kesiklerle parçalanır. Sökülen asfalt geri dönüşüme uygun malzemedir; karışık molozdan ayrı istiflenirse bertarafı kolaylaşır. Tahliyeden sonra taban süpürülür, gevşek malzeme alınır ve dik kenarlara bitüm emülsiyonu sürülebilmesi için yüzey kuru bırakılır. Bu hazırlık yapılmadan serilen sıcak karışım derz hattından su alır, yama kenardan itibaren yeniden bozulur.

Titreşim, komşu yapı etkisi ve iş güvenliği

Elmas testere kesimi darbesiz bir yöntemdir; malzeme kırılarak değil aşındırılarak ayrıldığı için çevreye aktarılan titreşim, hidrolik kırıcıya kıyasla belirgin biçimde düşüktür. Bina cephesine bitişik kaldırımda, cam vitrinli dükkân önünde veya hassas ekipman bulunan bir tesisin giriş yolunda önce sınır kesilir, söküm sonra yapılır. Kırıcı ancak sınır kesildikten sonra ve kesim hattından içeride çalıştırılır.

Trafik altında çalışma işin en riskli tarafıdır. Sahada uygulanan asgari düzen şudur:

• Çalışma alanı, yaklaşma mesafesi bırakılarak koni ve bariyerle kapatılır; gece çalışmasında ışıklı ikaz kullanılır.
• Yol kapatma veya şerit daraltma gerekiyorsa ilgili belediye ya da karayolu biriminden izin süreci işverenle birlikte yürütülür; kesim programı bu izne göre kurulur.
• Ekip reflektörlü yelek, koruyucu gözlük, kulaklık, toz maskesi ve çelik burunlu ayakkabı ile çalışır.
• Disk koruma kapağı kaldırılmadan çalışılır; diskin sıkışıp geri tepmesini önlemek için kesim hattına yandan yük bindirilmez ve makine hat dışına zorlanmaz.
• Yakıt ikmali makine soğukken ve çalışma alanı dışında yapılır.

Aynı gün sökülmeyecek hat işaretlenir, gerekiyorsa geçici olarak kapatılır; açık bırakılan dar kesik yaya için tökezleme riskidir.

Eskişehir'de bu iş nerede ve neden çıkıyor

Odunpazarı ve Tepebaşı'nda talebin ana kaynağı şehir içi altyapı yenilemesidir: doğalgaz ve içme suyu hattı çalışmaları, fiber çekimi ve rögar-mazgal kot düzeltmeleri yoğun trafikli caddelerde kısa sürede tamamlanması gereken kesim işleri doğurur. Bu sahalarda gündüz trafiğe kapatma çoğu zaman mümkün olmadığı için kesim programı akşam ve gece saatlerine kayar. Alpu ve Sivrihisar tarafında ise iş profili değişir; burada tarımsal tesis girişleri, depo ve fabrika bağlantı yolları ile karayolu bağlantı kollarındaki bozulmuş kesimlerin yenilenmesi öne çıkar, çalışma alanı daha geniştir ve makine erişimi rahattır. İnönü'de ve Çifteler'de sanayi tesisi içi yollarda ağır araç trafiğinin oturttuğu bölgelerin sınırı kesilerek yenilenir. Ekip her durumda Eskişehir merkezden hareket eder; makine, disk seti, su temini ve trafik ekipmanı sahaya birlikte taşınır.

Keşif, planlama ve fiyatlandırma yaklaşımı

Asfalt kesiminde iş kalemi yalnızca metre hesabı değildir. Süreyi ve ekipman seçimini belirleyen başlıklar şunlardır: toplam kesim uzunluğu, bitümlü tabaka kalınlığı, altındaki katmanın asfalt mı beton mu olduğu, gömülü hat riski, su temini ve çamur tahliyesi imkânı, makinenin sahaya girebilmesi ve trafik kısıtı nedeniyle çalışılabilecek saat aralığı. Bu nedenle fiyat, kesit, donatı yoğunluğu ve erişim durumuna göre keşif sonrasında netleşir; yerinde görülmeden verilen rakam işin gerçeğini yansıtmaz.

Keşifte hat üzerinde yürünür, kalınlık ölçülür, mazgal ve kapak konumları not edilir, makinenin gireceği güzergâh ile çamurun toplanacağı nokta belirlenir. Çıkan plan; kesim hattı, derinlik, disk seçimi, çalışma saatleri ve tahliye yöntemiyle birlikte işverene yazılı verilir.

Sık Sorulan Sorular

Asfalt kesiminde beton diski kullanılabilir mi?

Kullanılabilir ama doğru değildir. Asfalt aşındırıcı bir malzeme olduğu için beton diskinin yumuşak matrisli segmentleri kısa sürede aşınır; disk hem hızla tükenir hem de kesim yüzeyi bozulur. Asfalt için sert matrisli, iri elmaslı ve gövde koruma dişli disk kullanılır. Asfaltın altındaki beton plağa inilecekse disk değiştirilir.

Kesim ne kadar derine iner?

Disk çapına bağlıdır. Yaygın zemin testeresi setiyle tek geçişte 12-25 cm bandında derinlik alınır; şehir içi altyapı sınırı açma işlerinin çoğu bu aralığa girer. Daha kalın kesitlerde iki aşamalı çalışılır. Derinlik, bitümlü tabakayı geçip temelde birkaç santim kalacak şekilde ayarlanır.

Kesim sırasında su kullanmak zorunlu mu?

Açık sahada sulu kesim tercih edilir; su hem diski soğutur hem de silika tozunu bastırır. Su tahliyesi olmayan kapalı alanlarda toz emiş üniteli kuru kesim yapılır, ancak bu yöntem disk ömrünü kısaltır ve toz koruması zorunlu olur.

Kesim komşu binaya veya vitrine zarar verir mi?

Elmas testere darbeyle değil aşındırarak keser, bu nedenle aktardığı titreşim kırıcıya göre çok daha düşüktür. Cepheye bitişik kaldırım ve dükkân önlerinde önce sınır kesilip söküm sonra yapıldığında çatlak yayılımı kesim hattında durur.

Kesilen asfalt parçalarını siz mi kaldırıyorsunuz?

Kapsam işverenle baştan belirlenir. Bazı işlerde yalnızca kesim yapılır, söküm kazıyı yürüten ekibe bırakılır; bazı işlerde kesim, parça sökümü ve alanın temizlenmesi birlikte yürütülür.

Kesim hattının altında doğalgaz veya kablo çıkarsa ne oluyor?

Kesim durdurulur. İkaz bandı, kum yatak veya farklı dolgu görüldüğü anda testereyle devam edilmez; kalan bölüm elle açılır ve durum işverene bildirilir. Bu yüzden başlamadan önce altyapı krokisi istenir, yüzeydeki yama izleri okunur.