Eskişehir Beton Kırma

Eskişehir Beton Kesme olarak beton kırma işini "duvarı yıkalım" cümlesinden değil, elemanın kalınlığından ve içinden geçen donatıdan başlatıyoruz. Telefonda gelen tarif çoğu zaman birbirine benzer: "Mutfakla salon arasındaki duvar kalkacak", "bodrumda döşemeyi kısmen açacağız", "dükkânın önündeki betonu sökeceğiz". Bunların hiçbiri tek başına bize bir iş tarif etmez; çünkü aynı cümlenin arkasında bazen sıva altında 8 santimlik bir gazbeton bölme, bazen 25 santimlik betonarme perde duruyor. Aradaki fark, yarım günde biten bir söküm ile hiç yapılmayacak bir iş arasındaki fark.

Merkezimiz 75. Yıl (Sultandere) Mahallesi 11228 Sokak No:12, Odunpazarı'nda. Odunpazarı ve Tepebaşı başta olmak üzere Eskişehir ilçelerinde çalışıyoruz; sokak genişliğini, kamyonun nereye yanaşacağını ve moloz döküm mesafesini bildiğimiz yer burası. Aşağıda işi hangi sırayla yaptığımızı, hangi kararı neye bakarak verdiğimizi ve nerede "bu iş böyle olmaz" dediğimizi yazdık.

Keşif: iş, telefonda değil duvarın dibinde tarif olur

Keşifte ilk yaptığımız şey ölçmek. Duvarın ya da döşemenin kalınlığını alır, mümkünse iki yüzeyini de görürüz; tek yüzü görünen eleman eksik bilgi verir, öbür tarafta dolap, asansör kuyusu ya da başka bir dairenin duvarı olabilir. Sonra donatı tarayıcıyla yüzeyi tararız. Düzenli aralıklarla, belirli bir örgü düzeninde çelik çıkıyorsa orada betonarme bir eleman var demektir; dağınık ve tekil sinyaller genelde hatıl, lento ya da tesisat borusudur.

Ölçüden sonra baktıklarımız:

• Üst ve alt kat: Aynı aksta, aynı yerde duvar devam ediyor mu? Üstteki kat duvarını taşıyan şey büyük ihtimalle şu an kaldırmayı konuştuğumuz elemandır.
• Tesisat: Duvarın içinden ısıtma borusu, temiz su hattı, elektrik besleme hattı geçiyor mu. Kombi ve pano hatları çoğu dairede en sorunlu kısımdır.
• Erişim: Kaçıncı kat, asansör var mı, merdiven dönüşü kaç santim, giriş kapısından hangi makine geçer.
• Molozun yolu: Kırılan beton nereye yığılacak, oradan nasıl inecek. Molozun duracağı yer de bir döşemedir.
• Çalışma penceresi: İş yeri mi, oturulan bir daire mi. Gürültünün ne zaman yapılabileceği işin süresini değiştirir.

Müşteriye "olur" ya da "olmaz" demeden önce elimizde en azından kalınlık, donatı durumu ve erişim bilgisi olur. Bu üçü olmadan verilen söz, sahada bozulan sözdür.

Taşıyıcı eleman mı, dolgu duvar mı? Kararı neye bakarak veriyoruz

Bir binada her duvar aynı işi yapmaz. Dolgu duvar iki taşıyıcı eleman arasını kapatan bölmedir; tuğla, gazbeton veya bims olabilir, üstündeki yükü taşımaz. Kolon, kiriş, perde ve döşeme ise yapının yükünü aşağı aktarır. Aradaki farkı gözle kestirmeye çalışmıyoruz; ölçüyle ve tarayıcıyla ayırıyoruz.

Dolgu duvar kırıcıyla ilk darbede karakterini belli eder; gazbeton un gibi dağılır, tuğla parçalanır, betonarme ise sekmeyle karşılık verir. Ama bu işaret tek başına karar değildir, çünkü sıvanın altında duvara paralel giden bir hatıl ya da kapı üstünde gizli bir lento olabilir. Asıl kaynak projedir: kalıp planı ve statik proje varsa hangi aksın taşıyıcı olduğu tartışma konusu olmaz.

Kuralımız net: kolon, kiriş, taşıyıcı perde ve döşemede kesit değiştirecek hiçbir işi, statik proje ya da yapı denetim onayı olmadan yapmıyoruz. Onay varsa projede tarif edilen destekleme ve güçlendirme detayına birebir uyarız; çelik çerçeve, lento veya destek elemanı yerine oturmadan taşıyıcıya dokunulmaz. Onay yoksa iş orada durur; "komşuda da yapıldı" cümlesi bizim için dayanak değil. Ruhsata tabi işlerde belediye izni, ortak alanı ilgilendiren işlerde bina yönetiminin ve kat maliklerinin onayı da başlama şartımız.

Dolgu duvarda iş çok daha rahat ilerler. Yine de üstteki kirişin durumuna bakarız; bazı yapılarda dolgu duvar zamanla sarkan bir kirişin altına girmiş olur ve söküm sırasında çatlak açar. Bunu önceden görüp söylemek, sonradan tartışmaktan iyidir.

Kontrollü yıkımda sıra: hangi işi hangisinden önce yapıyoruz

Kontrollü yıkım "yavaş kırmak" demek değil; sırayı bozmadan, her adımda yapının geri kalanının ne yaptığını bilerek ilerlemek demek. İzlediğimiz sıra şu:

• Hatların kesilmesi: Elektrik, su ve doğalgaz kesilir, kesilen uçlar körlenir. Bu adımda acele edilen her işte er ya da geç bir boru patlar.
• Kaplama sökümü: Fayans, alçı, şap, ahşap kaplama alınır. Asıl elemanı çıplak görmeden kesim hattı çizilmez; sıvanın altından çıkan bir hatıl bütün planı değiştirebilir.
• Hattın işaretlenmesi: Kaldırılacak sınır duvara çizilir; kapı boşluğunda ölçü, lentonun oturacağı payla birlikte işaretlenir.
• Destekleme: Üstte kalacak elemanın yükü geçici olarak dikme ve ıspatalarla alınır. Kapı boşluğunda önce lento yerine konur, alt kısım ondan sonra sökülür. Bu sırayı ters çevirmek en sık görülen hatadır.
• Üstten aşağı söküm: Parçalar yukarıdan aşağı, düşme yönü kontrol edilerek alınır. Serbest devirme yapmıyoruz; parçanın nereye düşeceğini bilmiyorsak kesip küçültürüz.
• Döşeme işlerinde alt kat: Boşluk açılacaksa alt kat boşaltılır, altı kapatılır ve giriş kontrol altına alınır. Kimsenin geçmediğinden emin olmadan delik açılmaz.

Her adımda şunu sorarız: burada durursak yapı bu haliyle güvenli kalır mı? Cevap hayırsa, o adımı güvenli bir noktaya kadar götürecek zaman ve ekip olmadan başlatmayız. Yarım kalmış bir destekleme ertesi güne bırakılmaz.

Kırıcı sınıfları: makineyi işe göre seçiyoruz

Beton kırma denince akla tek bir makine gelir; oysa iş, sınıfı doğru seçmekle kolaylaşır. Kaba hatlarıyla ayrım şöyle:

• Hafif el kırıcıları: Fayans, ince sıva, ince şap, boşluk kenarı düzeltme. Darbe enerjisi düşüktür, çevre elemana yüklenmez; betonarmede işi yoktur.
• Orta sınıf el kırıcıları: Dolgu duvar, gazbeton, tuğla, ince döşeme ve şap sökümünün asıl aleti. Daire içi işlerin çoğu bu sınıfla döner.
• Ağır el kırıcıları: Kalın şap, saha betonu, temel üstü işler. Verimi yüksektir ama titreşimi de yüksektir; oturulan bir binanın orta katında gereksiz yere bu sınıfa geçmek, komşu tavanında sıva çatlağı demektir.
• Makine üstü hidrolik kırıcılar: Mini paletli sınıfı kapıdan geçebildiği yerlerde iç mekân ve bahçede; daha büyük iş makinesi sınıfı dış sahada, beton yol ve temel sökümünde. Buradaki asıl soru makinenin gücü değil, döşemenin o makineyi taşıyıp taşımadığı.
• Beton makası: Betonu kırmak yerine sıkıştırıp ayırır, donatıyı açıkta bırakır. Titreşimi ve gürültüsü kırıcıya göre düşüktür.
• Elmas kesim ekipmanı: Testere, tel kesme ve karot. Kırma değil, kırmanın önünü açan aletlerdir; kalın ve donatısı sık elemanlarda işi bunlar bitirir.

Seçimi belirleyen şeyler: kalınlık ve donatı yoğunluğu, katın taşıma kapasitesi, komşu hassasiyeti, erişim ölçüleri ve havalandırma. Kapalı bodrumda dizel makine çalıştırmak egzoz sorunudur; oralarda elektrikli ekipmana geçeriz. Yanlış seçimin bedeli şudur: kalın bir perdeye ağır kırıcıyla yüklenirsiniz, eleman parça vermez, titreşim binaya yayılır, iş uzar ve asıl maliyet dört daire öteye giden çatlağın tamiratında çıkar.

Parçalı söküm: kırmak yerine kesip indirmek

Kalın ve donatılı elemanlarda tercihimiz parçalı söküm. Mantığı basit: elemanı kütle halinde devirmek yerine, taşıyabileceğimiz boyutta parçalara ayırıp tek tek indirmek. Elmas testereyle ızgara planı çizeriz, köşelere karotla delik açar, testerenin ulaşamadığı köşeleri o deliklerden tamamlarız. Çok kalın kesitlerde tel kesme devreye girer.

Parça boyutunu duyguyla değil hesapla belirliyoruz. Betonun birim ağırlığı yaklaşık 2,4 ton/m³'tür; buna göre 20 santim kalınlıktaki bir döşemede 50x50 santimlik parça yaklaşık 120 kilo eder. Bu, iki kişinin merdivenden indireceği bir yük değildir; ya parça küçültülür ya da askı düzeneği kurulur. Asansörsüz bir binanın dördüncü katındaki iş, aynı işin zemin kattaki halinden bambaşkadır ve parça planı da ona göre değişir.

Bunun sahadaki karşılığı: titreşim düşük kalır, kalan yapıya çatlak gitmez, kesim hattı düzgün olduğu için tamirat işi azalır, moloz taşınabilir halde çıkar. Bedeli de var: elmas kesimde su kullanılır ve o suyun toplanması gerekir. Vakumla ve sünger setiyle toplar, kesim çamurunun alt kata sızmaması için hattın etrafını önceden hazırlarız. Bunu önden konuşmazsak iş biter ama alt komşunun tavanında iz kalır.

Toz, titreşim ve moloz: işin görünmeyen yarısı

İşin zor tarafı çoğu zaman betonun kendisi değil, çıkardığı toz, gürültü ve yığın. Tozda iki yolumuz var: kesimde su ile bastırmak, kuru çalışmak zorunda kaldığımız yerde ekipmana bağlı toz emici kullanmak. Alanı naylon perdeyle ayırır, kapı aralarını bantlar, merdiven ve asansör yolunu koruruz. Toz tamamen bitmez; dürüst cümle şu: alanı sınırlar, iş bitince temizleriz.

Titreşimde karar komşuya göre değişir; eski ve sıvası yorulmuş binalarda kırıcıyla yüklenmek yerine kesime ve beton makasına geçeriz. Saat kısıtı da gerçek bir kısıt: konutta gündüz çalışırız, dükkânlarda müşteri kapalıyken, gece veya erken sabah penceresinde. Bu, işi uzatır ama komşuyla ve yönetimle sorun yaşamamanın yolu.

Moloz tarafında sıra şu: kırılan parça yerinde toplanır, big bag veya kovaya alınır, demirli parçalar ayrılır. Molozu döşemeye yığmıyoruz; tek noktada biriken moloz, o döşemenin hesaba katmadığı bir yüktür. Dışarı taşımada kat durumuna göre el arabası, moloz kaydırağı veya konteyner kullanırız. Dökümü belediyenin gösterdiği moloz sahasına yaparız; boş arsaya ya da yol kenarına moloz dökülmez.

Bir de şu var: eski yapılarda izolasyon veya çatı malzemesinde asbest ihtimali bulunur. Şüpheli bir malzemeyle karşılaşırsak işi durdururuz, onu kırıcıyla dağıtmayız ve konunun yetkili tarafça değerlendirilmesini isteriz.

Fiyat neye göre çıkıyor?

Telefonda rakam vermiyoruz, çünkü aynı cümlenin arkasındaki işler birbirinden çok farklı çıkıyor. Fiyatı belirleyen kalemler şunlar:

• Metraj ve kalınlık: Kaç metrekare kesim, kaç metreküp kırım var; eleman kaç santim.
• Donatı yoğunluğu: Sık ve kalın çaplı donatı hem kesim süresini hem ekipman aşınmasını artırır.
• Erişim: Kat, asansör, merdiven dönüşü, kapı ölçüsü, cepheden indirme gereği. Makinenin girip giremediği tek başına yöntemi değiştirir.
• Çalışma penceresi: Gündüz mü, gece mi, iş yeri kapalıyken mi çalışılacak.
• Moloz: Taşımayı kim yapacak, kaç kat inecek, döküm sahasına mesafe ne kadar.
• Saha koşulları: Su ve elektrik var mı; alan koruma, destekleme ve lento gibi ek imalat gerekiyor mu.

Bu kalemler netleşmeden verilen rakam iki tarafı da yakar: ya iş yarıda durur, ya da müşteri baştan konuşulmayan bir kalemle karşılaşır. Yöntemimiz, önce fotoğrafla kaba bir yön belirlemek, sonra yerinde keşif yapıp ölçüye dayalı teklif vermek. Keşif için 0532 659 32 46 numarasından ulaşabilir, ölçü ve fotoğrafları aynı hattan iletebilirsiniz. Adresimiz 75. Yıl (Sultandere) Mah. 11228 Sk. No:12, Odunpazarı/Eskişehir.

Sık Sorulan Sorular

Taşıyıcı duvarı kaldırabilir misiniz?

Statik proje ya da yapı denetim onayı varsa, projede tarif edilen destekleme ve güçlendirme detayına uyarak yaparız. Onay yoksa yapmayız. Kolon, kiriş, perde ve döşemede kesit değiştirmek mühendislik kararıdır; ustanın sahada vereceği bir karar değildir. Keşifte "bu eleman taşıyıcı" sonucuna varırsak yönlendirmemiz projeyi hazırlatmanız yönünde olur.

Duvarın taşıyıcı olup olmadığını nasıl anlıyorsunuz?

Önce kalınlığı ölçer, sonra donatı tarayıcıyla yüzeyi tararız. Belirli aralıklarla düzenli çelik örgü çıkması betonarme elemana işaret eder. Üst ve alt katta aynı aksta duvarın devam edip etmediğine bakarız. En sağlam kaynak kalıp planı ve statik projedir; varsa isteriz. Sıva altındaki gizli hatıl ve lentolar yüzünden gözle karar vermiyoruz.

Kırma mı, kesme mi gerekir?

Eleman ince ve donatısızsa ya da dolgu duvarsa doğrudan kırıcıyla ilerlemek en hızlısıdır. Kalınlık artıyor, donatı sıklaşıyor ya da komşuya titreşim gitmesini istemiyorsak elmas kesimle hat açıp parçalı söküme geçeriz. Çoğu işte ikisi birlikte kullanılır: sınır testereyle kesilir, içerideki alan kırıcıyla alınır.

Molozu siz mi taşıyorsunuz?

Talebe göre. İşi sadece kırım olarak da alıyoruz, molozun toplanıp belediyenin gösterdiği döküm sahasına götürülmesi dahil olarak da. Hangisi olacaksa teklif aşamasında konuşuyoruz; kat sayısı, asansör durumu ve döküm mesafesi bu kalemi doğrudan etkiliyor.

Apartmanda komşuları önceden uyarmak gerekir mi?

Gerekir. Alanı naylon perdeyle ayırır, kesimde su ve toz emici kullanırız ama işin tozsuz olacağı sözünü vermiyoruz. Gürültü kaçınılmaz olduğu için işe başlamadan bina yönetimini bilgilendirmenizi istiyoruz. Hassas komşu durumunda kırıcı yerine beton makası ve kesim ağırlıklı yöntemi tercih ediyoruz.

Bir kapı boşluğu ya da tek duvar sökümü ne kadar sürer?

Süreyi kalınlık, donatı durumu ve molozun dışarı çıkma hızı belirler. Dolgu duvarda bir kapı boşluğu genelde saha programına göre biter; lento konması gereken işte destekleme ve bekleme adımı süreyi uzatır. Kalın betonarme elemanda parçalı söküm birden fazla güne yayılabilir. Ölçü almadan süre tahmini yürütmüyoruz.

Eskişehir'in hangi bölgelerinde çalışıyorsunuz?

Odunpazarı ve Tepebaşı başta olmak üzere Eskişehir ilçelerinde çalışıyoruz. Merkezimiz Sultandere'de olduğu için şehir içi işlerde ekip saha programına göre sahaya çıkabiliyor; ilçe işlerinde mesafeye göre program yapıyoruz.