Eskişehir Beton Delme ve Karot

Beton delme işi telefonda çoğu zaman tek cümleyle tarif edilir: "Duvara bir delik açtıracağız." Bu cümle bize henüz bir iş anlatmaz. Deliğin geçeceği eleman perde mi, döşeme mi, dolgu duvar mı; kalınlığı kaç santim; içinden ne geçecek; altında oturan bir daire var mı; suyu nereye tahliye edeceğiz — bunların her biri işin nasıl yapılacağını değiştirir. Eskişehir Beton Kesme olarak Odunpazarı ve Tepebaşı başta olmak üzere Eskişehir ilçelerinde karotla beton delme yapıyoruz. Bu sayfada size ne vaat ettiğimizi değil, sahaya gidince sırayla ne yaptığımızı yazdık.

Karot, işi yapan ucun adıdır: içi boş silindirik bir çelik gövde ve gövdenin ucuna dizilmiş elmas soketler. Bu uç betonu kırmaz, döner ve aşındırır. Geriye duvarda düzgün kenarlı yuvarlak bir delik, elinizde de içinden çıkmış bir beton silindir kalır. Kırıcıyla açılan deliğin kenarı dağılır, elemanın etrafındaki betonu çatlatır; karot deliğinde ise kesit sınırlı ve bellidir. İşin zorluğu ucun kendisinde değil, deliğin nereye ve hangi çapta açılacağına doğru karar vermekte.

Keşifte elemanı okur, çapı ona göre seçeriz

Sahaya gidince ilk iş, delinecek elemanın ne olduğunu anlamak. Dolgu duvar mı, betonarme perde mi, döşeme mi, kiriş mi? Bunu gözle değil, vurarak ve tarayarak ayırt ederiz; sıvanın altında tuğla mı beton mu olduğu duvara bakınca anlaşılmaz. Ardından kalınlığı ölçeriz. İki taraftan erişim varsa iş kolay; tek taraftan erişilen bir dış cephede kalınlığı pencere sövesinden, tesisat bacasından ya da projeden çıkarmak gerekir.

Kalınlık bilgisi işin yarısıdır, çünkü karot ucunun faydalı boyu sınırlıdır. Kalınlık ucun boyunu aşıyorsa ya uzatma milleriyle çalışırız ya da mümkünse iki taraftan karşılıklı delip ortada buluşuruz. Karşılıklı delmede en kritik nokta hizadır: iki tarafta da aynı referanstan ölçmezsek delikler ortada kaçık buluşur ve içinden boru geçmez. Bu yüzden ölçüyü tek bir sabit noktadan alır, iki yüzeye de aynı şekilde aktarırız.

Çap seçimini deliğin içinden geçecek şeye göre yaparız, "büyük açalım rahat olsun" mantığıyla değil. Sıralama şöyle işler: önce borunun ya da kablonun dış çapı, sonra üzerine gelecek izolasyon kalınlığı, en sonda montaj payı. Elektrik ve küçük tesisat geçişleri iki parmak kalınlığındaki deliklerle çözülür; split klima geçişleri bakır boru, drenaj hortumu ve kabloyu bir arada aldığı için birkaç kademe büyür; kombi bacası, havalandırma ve ana atık su hatları en büyük çaplara çıkar. Çapı büyütmek de bedava değildir: delik büyüdükçe kesitten donatı geçirme ihtimali artar, makinenin sabitlenmesi zorlaşır, süre uzar ve çıkan göbek ağırlaşır. Bazı işlerde tek büyük delik yerine yan yana iki küçük delik açmak hem elemana daha az müdahaledir hem de daha hızlıdır; kabloyla drenajı ayırmak isteyen tesisatçılar için genelde bunu öneririz.

Makineyi neye sabitleyeceğimiz de burada belli olur. Sehpayı ya dübelle elemana bağlarız ya da vakum tabanıyla yüzeye oturturuz; vakum pürüzsüz ve gözeneksiz bir yüzey ister, sıvalı ya da tozlu yüzeyde tutmaz, tavan işlerinde ise hiç güvenmeyiz. Sabitleme gevşekse uç delik içinde salınır, delik ovalleşir ve ucun kendisi hasar görür.

Elmas soketli karot ucu: iş yapan kısım sokettir

Karot ucunun ucundaki segmentlere soket diyoruz. Soket, metal bir matrisin içine gömülmüş elmas tanelerinden oluşur. Uç dönerken elmas taneleri betonu aşındırır; aşınan taneler yerlerinden düştükçe matris de geriler ve altındaki yeni taneler açığa çıkar. Yani uç, kullanıldıkça kendini yeniler. Bu dengenin bozulduğu iki durum vardır, ikisini de sahada görürüz.

• Uç parlar (körelir): Matris, betondan daha sert davranıyorsa elmas taneleri körelir ama matris gerilemez. Uç dönmesine döner, ilerlemez. Bu durumda ucu aşındırıcı bir malzeme üzerinde bileriz.
• Soket erken tükenir: Beton aşındırıcıysa ya da baskı fazlaysa matris hızla erir, elmas taneleri işini yapmadan dökülür. Burada çözüm baskıyı azaltmak ve devri işe uygun seçmektir.

Devir ve baskı çapa göre değişir. Küçük çaplı bir tesisat deliğinde uç yüksek devirde döner; büyük çaplı bir baca deliğinde devri düşürüp torku artırmak gerekir, aksi halde uç zorlanır ve makine takılır. Suyun görevi de iki tanedir: ucu soğutur ve aşınan malzemeyi çamur halinde delikten dışarı taşır. Su gitmeyen bir delikte talaş soket aralarında sıkışır, uç ısınır, ilerleme durur. Betonda kural olarak sulu çalışırız; kuru delme, küçük çaplarda ve tuğla, gazbeton gibi malzemelerde, toz emiş bağlantısıyla birlikte anlamlıdır.

Donatı taraması ve taşıyıcı elemanda kural

Deliği açmadan önce donatı tararız. Tarama cihazıyla donatıların yerini, yönünü ve yaklaşık pas payını çıkarır, yüzeye kalemle işaretleriz. Bu tarama iki işe yarar: delik yerini birkaç santim kaydırarak donatıyı kesmeden geçebiliyorsak bunu görürüz; kaçınılmazsa da bunu işe başlamadan önce biliriz, matkap donatıyı bulup zorlandığında değil.

Döşemede tarama daha da önemli, çünkü betonun içinde donatı dışında da şeyler olabilir: elektrik boruları, yerden ısıtma serpantini, zemin altı tesisat. Yerden ısıtmalı bir döşemede tarama tek başına yeterli olmayabilir; böyle yerlerde tesisat projesine bakılmasını ister, gerekirse deliği güvenli bildiğimiz bir bölgeye taşırız. Isıtma borusunu delen bir karot, açtığı delikten çok daha büyük bir iş çıkarır.

Taşıyıcı eleman kuralı: Kolon, kiriş ve taşıyıcı perdede statik proje ya da yapı denetim onayı olmadan iş yapmayız. Bu bizim keyfî bir kısıtımız değil; bu elemanlar binanın yükünü ve deprem kuvvetini taşır, kesilen bir donatının yerine ne konacağına makine başındaki usta değil, hesabı yapan mühendis karar verir. Aynı şekilde öngerilmeli ya da kirişsiz döşeme olduğundan şüphelendiğimiz yerlerde tarama sonucunu ilgili mühendise iletmeden delmeyiz. Onay geldiğinde deliğin yeri, çapı ve adedi belgede ne yazıyorsa ona uyarız; sahada "biraz kaydırıverin" denilerek değiştirilmez.

Karot numunesi: laboratuvara giden silindir

Numune alma, delik açmaktan farklı bir iştir. Burada amaç boşluk oluşturmak değil, mevcut betonun dayanımını ölçmek üzere içinden sağlam bir silindir çıkarmaktır. Genelde güçlendirme projesi, hasar tespiti ya da dökülen betonun sorgulanması için istenir. Numunede birkaç nokta baştan konuşulur:

• Yeri kimin seçtiği: Numunenin hangi elemandan, hangi noktadan alınacağını laboratuvar ya da projeyi yapan mühendis belirler. Biz kendi kafamıza göre kolay bir yer seçmeyiz; alınan yer raporun anlamını doğrudan etkiler.
• Donatısız bölge: Basınç deneyi için genelde içinde donatı bulunmayan bir silindir istenir. Bu yüzden numune noktalarını da tarayıp donatı aralarına denk getirmeye çalışırız.
• Boy ve çap: Laboratuvarın istediği boy/çap oranını ve numune çapının agrega boyutuna uygunluğunu önceden sorarız. Yanlış boyda alınan numune laboratuvarda reddedilir, iş baştan yapılır.
• İşaretleme: Çıkan her silindiri, alındığı noktayla eşleşecek şekilde numaralandırırız; kat, aks ve eleman bilgisi numunenin üstünde yazılı olmazsa hangi betonun konuşulduğu kaybolur.

Numune alındıktan sonra geride kalan boşluk açık bırakılmaz; delik temizlenir ve uygun bir tamir harcı ya da grout ile doldurulur. Şunu da açıkça söyleyelim: dayanım raporunu biz yazmayız. Bizim yaptığımız, numuneyi kurallara uygun almak, kaydını tutmak ve teslim etmektir; deney ve rapor laboratuvarın işidir.

Tesisat ve klima geçişleri

Günlük işlerimizin çoğu tesisat ve klima geçişi. Split klima deliğinde bakır boru, drenaj hortumu ve kablo aynı delikten geçtiği için çapı üçünü birlikte alacak şekilde seçeriz. Buradaki asıl teknik ayrıntı, deliğin yatay olmaması gerektiğidir: iç taraftan dış tarafa doğru hafif eğimli deleriz ki drenaj suyu dışarı aksın. Bu eğim verilmediğinde su iç ünitede birikir, sonra duvardan içeri sızar ve klimayı takan ekip haklı olarak deliği açanı arar.

Dış cephede mantolama varsa geçiş iki katmanlıdır: önce yalıtım, sonra beton ya da duvar. Yalıtım dağılmasın ve delik ağzı sonradan düzgün kapatılabilsin diye ağzı temiz bırakırız. Kombi bacası, havalandırma ve aspiratör geçişleri de aynı mantıkla, daha büyük çaplarda ilerler.

Döşemeden geçen tesisat delikleri ayrı bir dikkat ister, çünkü deliğin öbür ucu birinin tavanıdır. Alt kattaki daireye ya da iş yerine önceden haber verilmeden döşeme delinmez. Delik altında ne var — dolap mı, elektrik panosu mu, boyalı tavan mı — bakılır; altına kap ve branda konur. Derin geçişlerde uç dolduğunda göbeği parça parça çıkarır, delik içinde kalan kısmı zorlamayız.

Su, toz ve moloz: iş bitince geride ne kalıyor

Sulu delmede çıkan su, betonun aşınmasından gelen ince malzemeyle karışıp çamur halinde geri döner. Bunu serbest bırakırsak mahal kirlenir. Su toplama halkası ve vakumla suyu delik ağzında toplarız; buna rağmen döşeme deliklerinde alt kata sızma ihtimali her zaman vardır, o yüzden alt taraf da hazırlanır. Kuru çalışılan işlerde makineye toz emiş bağlantısı takar, tozu kaynağında toplarız; ortalıkta hiç toz olmayacağını iddia etmiyoruz.

Çalışma alanını brandayla kapatırız; giriş koridoru, asansör önü ve merdiven gibi geçiş yerleri de dahil. İş bittiğinde delikten çıkan beton göbekleri, çamur ve ambalaj sahada bırakılmaz. Bunların nasıl taşınacağı keşifte konuşulur, çünkü kalın elemanlardan çıkan göbekler merdivenden elle indirilmesi gereken ağırlığa ulaşabilir. Gürültü de baştan konuşulur: karot, kırıcıya göre çok daha sessizdir ama sessiz değildir. Apartmanda yönetimin saat kuralına uyarız; iş yerlerinde çalışmayı kapanış sonrasına ya da hafta sonuna almak çoğu zaman daha rahat oluyor.

Fiyat neye göre hesaplanır

Bu sayfada rakam yok, çünkü ölçüsü ve donatı durumu bilinmeyen bir işe telefonda söylenen rakam sahada değişir; kimsenin işine yaramaz. Bunun yerine fiyatın hangi girdilerden çıktığını yazalım, siz de kendi işinizin hangi başlıkta ağır olduğunu görün:

• Delik çapı ve adedi: Çap büyüdükçe uç, süre ve sabitleme yükü artar. Aynı yerde birden fazla delik açılıyorsa kurulum bir kez yapıldığı için adet başına iş hafifler.
• Eleman kalınlığı: Delme süresi kalınlıkla doğrudan ilişkilidir; uzatma milli ya da karşılıklı delme gerektiren kalınlıklar ayrı bir hazırlık ister.
• Donatı yoğunluğu ve beton sertliği: Sık donatılı ve sert agregalı betonda ilerleme yavaşlar, uç daha çok tükenir.
• Erişim: Kat, asansör durumu, dar alanda çalışma, iskele ya da sepetle cepheye çıkma gerekliliği süreyi ve ekipmanı değiştirir.
• Su ve elektrik: Sahada su ve uygun elektrik yoksa bunları taşımak ayrı bir hazırlıktır; büyük çaplarda besleme yetersizse çalışma şekli değişir.
• Çalışma penceresi: Mesai içinde mi, kapanıştan sonra mı, hafta sonu mu çalışılacak.
• Moloz ve tamir: Göbeklerin ve çamurun taşınması, numune deliklerinin ya da iptal edilen geçişlerin doldurulması isteniyorsa bunlar ayrı kalemdir.

Sıra şöyle işliyor: fotoğraf ve ölçü üzerinden ön değerlendirme, yerinde keşif, sonra da hangi deliğin hangi çapta nereye açılacağının yazılı olduğu liste. Delik yerleri onaylanmadan makine kurmuyoruz.

Sık Sorulan Sorular

Karot deliği binaya zarar verir mi?

Doğru elemandan, doğru çapta ve donatı taranarak açılan bir delik kontrollü bir müdahaledir; kesit sınırlıdır ve çevresindeki betonu çatlatmaz. Zarar, deliğin yanlış yere açılmasından çıkar: taşıyıcı bir elemanın kritik bölgesinden geçmek, donatıyı habersiz kesmek ya da yan yana çok sayıda delikle kesiti zayıflatmak. Bu yüzden keşif ve tarama, işin kendisinden daha belirleyicidir.

Klima deliği için evde su kullanacak mısınız?

Elemanın cinsine bağlı. Betonarme bir duvarda sulu çalışırız ve suyu toplama halkasıyla vakumla alırız; tuğla ya da gazbeton duvarda uygun çapta kuru delme ve toz emişiyle iş görülebilir. Hangisinin yapılacağına duvarı yerinde gördükten sonra karar veririz, gitmeden önce telefonda değil.

Delik açarken donatı kesilirse ne olur?

Dolgu duvarda böyle bir durum yoktur. Betonarme elemanda ise donatı kesilecekse bunu taramada baştan görür, delik yerini kaydırarak kaçınmayı deneriz. Kaçınmak mümkün değilse iş orada durur ve karar mühendise sorulur. "Nasılsa ince bir demir" deyip geçmek bizim yaptığımız bir şey değil.

Kolonu ya da perdeyi delebilir misiniz?

Statik proje veya yapı denetim onayı olmadan hayır. Onay geldiğinde de belgede yazan yerden, yazan çapta ve yazan adette deleriz. Bu kural, işi kaybetmek pahasına da olsa değişmiyor.

Karot numunesinin sonucunu siz mi veriyorsunuz?

Hayır. Biz numuneyi laboratuvarın istediği ölçüde ve belirlenen noktalardan alır, numaralandırır ve yerini kayıt altına alırız. Basınç deneyi ve rapor laboratuvarın işidir; sonucun ne zaman çıkacağını da onlar söyler.

Fiyatı telefonda öğrenebilir miyim?

Herkese aynı gelen bir liste yok, çünkü aynı çaptaki iki delik farklı kalınlık, donatı ve erişim yüzünden bambaşka iki iş olabiliyor. İşi tarif edip fotoğraf gönderirseniz hangi başlıkların belirleyici olduğunu söyleriz; kesin çıkışı keşiften sonra veririz.

Eskişehir dışına geliyor musunuz?

Biz Eskişehir yerelindeyiz. Odunpazarı, Tepebaşı ve Eskişehir'in diğer ilçelerinde çalışıyoruz; başka illerde şubemiz ya da ekibimiz yok. Şehir içinde ise saha programına göre keşfe çıkabildiğimiz zamanlar oluyor.

Adresimiz: 75. Yıl (Sultandere) Mah. 11228 Sk. No:12, Odunpazarı / Eskişehir. Deliğin yerini, çapını ve elemanın kalınlığını biliyorsanız telefonda konuşabiliriz; bilmiyorsanız keşifte birlikte ölçeriz. 0532 659 32 46.